iSLAMDA ZEKAT

İSLAMDA FAİZ
Konu ile ilgili Ayet ve Hadisler
1- Faiz yiyenler mahşerde kendilerini şeytan çarpmış kimseler gibi (kabirlerinden ) kalkarlar. Bu
onların zaten alışverişte faiz gibidir demelerindendir. Halbuki Allah Alışverişi helal, faizi haram
kılmıştır. Bundan böyle kime Rabbinden bir öğüt gelirde, faizcilikten vazgeçerse, geçmişi
kendisine, işi hakkındaki hüküm de Allah’a aittir. Kim de tekrar faize dönerse, işte onlar
cehennemliktirler. Onlar orada ebedi kalıcıdırlar.
2- Ey iman edenler, gerçek mü’minler iseniz Allah’tan korkun. Faizden arta kalanı bırakın, almayın. Yok eğer böyle yapmazsanız, Allah’a ve Resulüne savaş açtığınızı bilin. Eğer tövbe ederseniz, ana paranız (semayeniz) sizindir. Böylece ne haksızlık yapmış, ne de haksızlığa uğratılmış olusunuz.
3- Resulullah (s.a.v.) riba yiyene, yedirene, katibine ve şahidine lanet etti ve onlar müsavidirler buyurdu.(Kütübü sitte)
4- Hz. Ömer Riba ile ilgili ayetler hakkında şöyle diyor.
Riba ayeti, Kur’an’da nazil olan son ayetlerdir. Resulullah (s.a.v) ribanın bir çok cihetlerini bize bildirmeden vefat ettiler. Bunun için de siz malum olan ribayı bıraktığınız gibi, riba şüphesi olan şeyi de bırakınız.
Kur’an ve sünnetin açık nasslarıyla riba kesin olarak yasaklanmıştır. Ancak İslam’daki riba yasağının kapsamı ve bir kısım borç ilişkilerindeki ödemelerin bu yasak kapsamında müteâla edilip-edilmeyeceği konusunda İslam alimleri farklı fikirler serdetmişlerdir. Faizle ilgili görüşler aşağıdaki gibidir.
1- Vadeli satım ve vade farkı, ilerde taraflar arasında herhangi bir ihtilafa yol açmayacak bir biçimde akid esnasında taraflarca belirlenmek kaydıyla kural olarak caizdir.
İmam Malik’in talebesi arasında mümtaz bir yeri bulunan İbnü’l Kasım ile öğrencisi Kadı Sehnun arasında şu konuşma geçiyor.
Sehnun:
- Yanında bir mal bulunan birisine gelsem ve kaça sattığını sorsam o da: peşin elliye, veresiye yüze dese, ben malı veresiye yüze veya peşin elliye almak istesem bu İmam Malik’e göre caiz midir.?
İbnü’l Kasım:
- Malik’in dediği şudur: Eğer satıcı ister satar, isterse satmaz; alıcıda ister alır, isterse almaz durumda olurlarsa caizdir. İkisinden birisi veya her ikisi muhayyer değil ise bu mekruhtur; bunda hayır yoktur. Dedi.
Bazı alimler bir satış içinde iki satışı şöyle açıklamışlardır. Birisinin şu elbiseyi peşin ona, veresiye yirmiye sattım deyip de bu iki satıştan birisine karar vermeden ayrılmalıdır. Eğer bu ikisinden birisine karar verip böyle-ayrılır iseler caizdir.
İbnü’l Arabi hadisin şerhinde altı ayrı açıklama veriyor ve bu arada şunu kaydediyor: Ebu Hanife şöyle demiştir: Eğer bu (mal) peşin şu kadara yahut veresiye şu kadara der ve bu iki satıştan birisine karar vererek ayrılırlarsa bu caizdir.
2- Her hangi bir şekilde hesabında faiz tahakkuk etmiş olan bir Müslüman bunu bankadan alıp bir sevap beklentisi olmaksızın hayır yolunda harcamalıdır.
3- Borcun vadesinde ödenmemesi durumunda, -alacaklının bu gecikmede bir kusuru olmaması ve başlangıçta şart koşulmaması kaydıyla- ifaya gücü yeten borçludan asıl alacağına ilave olarak uğradığı zararın tazminini de isteyebilir.
4- Repo yasak olan faizin kapsamı içindedir.
5- Haramların zaruret halinde mubah olma ilkesi faiz içinde geçerlidir. Ancak her bir zaruret halinin kendi şartları içinde ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.
İslamda Zaruret Halinin şartlarını şöyle sıralayabiliriz.
1-Tehlikenin mevcut olması
2-Tehlikenin filhal mevcud olması
3-Tehlikenin kaçınılmaz olması
4-Tehlikenin mülci olması
5-Meşru yoldan giderme imkanının bulunmaması
6-Tehlikenin bulunduğuna kesin kanaat sahibi olunması
7-Zaruret halinde alınan haram, zaruret miktarını aşmamalı.
Zaruretten anlaşılması gereken ana fikir şudur ki zaruret, terk edildiğinde nefsinde veya bir uzvun telef olmasını netice veren bir haldir.
Burada şu soru akla gelmektedir. Acaba günümüzde faiz zaruret sayılabilirmi.?
Muhammed Ebu Zehra’ya göre ise, günümüzdeki faizli muameleleri zaruretten dolayı mübah saymak, faizi helal kılmak için açılmış bir penceredir. Faize dayalı bir sistemde genel olarak zaruret halini düşünmek mümkün değildir. Yine Draz’a göre faizin hiç bir çeşidi için ihtiyacın bulunması kâfi değildir. Sadece ihtiyaçla zaruret tahakkuk etmez.
6- İslam’da alacaklı hakkından fazlasını alamayacağı gibi hakkından eksik almaya da zorlanamaz. Bu itibarla bir kısım İslam alimlerine göre borç konusu paranın değerinde zamanla önemli sayılacak miktarda değişme olduğu takdirde, ödemelerin enflasyon miktarı dikkate alınarak yapılması gerekir. Diğer bir kısım alimler ise para borçlarının kararlaştırılan rakamsal değerler esas alınarak ödenmesi gerektiği kanaatindedir. Şu kadar var ki bu guruptaki bazı alimler borçlanma esnasında ön görülmeyen durumların ayrıca değerlendirilmesi gerektiği görüşündedir.
7- Faizle iştigal eden kişi ve kuruluşlara faiz alma niteliğiyle para yatırmak, faiz oranı enflasyon oranının altında da olsa caiz değildir.
8- Akdin konusu meşru olmak kaydıyla komisyonculuk karşılığında ücret almak caiz olup, alınacak ücret anlaşmayla veya ticari teamülle belirlenir.
9- Kiracının sözleşme süresinin bitiminden önce gayrimenkulu tahliye edip malikine veya mal sahibinin muvafakati ile ikinci bir kiracıya teslim etmesi karşılığında bir bedel alması caizdir. Fakat kira süresi sona ermiş yahut açık olarak veya zımnen yenilenmemişse kiracının tahliye bedeli alması caiz olmaz. Şu kadar var ki kiracı devir hakkını kullanma konusunda malik ile açıkça anlaşmış ise mülkiyet hakkını sözleşme hükümlerini ihlal etmemek ve hakkaniyet kurallarına uymak kaydıyla bu hakkın kullanımı karşılığında bir bedel alabilir.
10- Factoringde kredi verme dışındaki hizmetler komisyonculuk vb. Hizmetlerin hükmüne kredi verme ise genel faiz hükümlerine tabidir.
11- Devletin verdiği teşvik kredileri konusunda
a-bir kısım İslam alimleri, ülke ekonomisinin gelişmesine katkı amacıyla verilen bu tür kredilerin –faizinin reel pozitif olmaması ve meşru alanlarda, şartlarına uygun biçimde kullanılması kaydıyla- alınabileceği kanaatindedir. Bu görüşün sahipleri özellikle, dini duyarlılığı olan kişilerin de bu imkandan yararlanmalarına ve ülke ekonomisinde etkin bir rol üstlenmelerine engel olunmaması gerektiği düşüncesinden hareket etmektedirler.
b-Diğer bir kısım İslam alimleri ise ya devletin kamu ya ait bir imkanı bu şekilde kullandırmasına olumlu bakmadıkları veya bu uygulamayı riba çerçevesi dışında görmedikleri için yada her iki mülahaza ile bu tür kredilerin alınmasının caiz olmayacağı kanaatindedir.